Zajady – przyczyny, leczenie, zapobieganie

Zajady – czym są i jak wyglądają?

Zajady są medycznie określane jako kątowe zapalenie warg (cheilitis angularis). Nazwa trafnie oddaje istotę problemu, bo lokalizacja zmian obejmuje właśnie kąciki ust. Zajady mają postać bolesnych pęknięć lub nadżerek. Dolegliwość może występować tylko w jednym kąciku lub symetrycznie, po obu stronach jednocześnie.

Zajady – przyczyny

Głównymi przyczynami powstawania zajadów są infekcje bakteryjne wywoływane przez gronkowca złocistego oraz grzybicze powodowane przez Candida albicans. Zajady często współistnieją także z niedoborami witaminy B2. Skąd w ogóle biorą się zajady? Do powstawania zmian prowadzi przesuszenie skóry, jednak ich przyczyn może być znacznie więcej. Do najczęstszych należą:

• bakterie i wirusy – wilgotne i ciepłe miejsce, jakim są kąciki ust, to komfortowe środowisko do namnażania się drobnoustrojów;
• niedobór witamin z grupy B – szczególnie B2, (ryboflawiny), ale także B12 i kwasu foliowego;
• kuracja antybiotykami;
• zakażenie drożdżakami;
• osłabiona odporność lub/i aktywna infekcja;
• czynniki mechaniczne – niedopasowane protezy zębowe, aparaty ortodontyczne czy nawykowe oblizywanie warg.

Rada experta:

Zajady często są mylone z opryszczką. Są to jednak dwie zupełnie inne dolegliwości. Opryszczkę powoduje wirus HSV, a przyczyn zajadów może być o wiele więcej. Druga różnica to wygląd i długość utrzymywania się zmian. Opryszczka przeważnie ma postać bolesnych bąbli, które są wypełnione płynem surowiczym. Można je przebić lub wysuszyć – i wówczas znikają. Z kolei zajady są zlokalizowane w kącikach ust oraz nie są niczym wypełnione. Najczęściej mają postać dość głębokich, dobrze widocznych pęknięć. Bolesne zmiany uniemożliwiają ich przebicie lub skuteczne wysuszenie typowe dla opryszczki, a w dodatku utrzymują się dość długo.

Zajady – u kogo występują najczęściej?

Zajady w ustach mogą przytrafić się każdemu. Przyczyn ich powstawania jest sporo, co zwiększa prawdopodobieństwo, że się pojawią. Najbardziej narażone na zajady przy ustach są osoby z obniżoną odpornością, odżywiające się w małowartościowy sposób (skutkiem tego są niedobory witamin, w tym wspomnianych witamin z grupy B), a także osoby zmagające się z anemią.

Na tworzenie się zajadów narażone są kobiety stosujące doustną antykoncepcję hormonalną oraz osoby w trakcie antybiotykoterapii (antybiotyki sprzyjają rozwojowi infekcji grzybiczych). Ze względu na zmiany hormonalne i zwiększone zapotrzebowanie na składniki odżywcze, takie dolegliwości pojawiają się również u kobiet ciężarnych. Warto pamiętać, że w ich przypadku zajady najlepiej łagodzić bezpiecznymi preparatami na bazie witaminy A i E oraz naturalnymi olejami roślinnymi. Przed zastosowaniem jakiejkolwiek maści z antybiotykiem lub środkiem przeciwgrzybiczym należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym ciążę.

W grupie osób podatnych na tworzenie się zajadów są również posiadacze protez zębowych czy aparatów ortodontycznych – są to dodatkowe, potencjalne środowiska sprzyjające rozwojowi bakterii.

Domowe sposoby na zajady – co stosować?

Domowe metody na zajady obejmują przede wszystkim aplikowanie na kąciki ust miodu, maści majerankowej oraz propolisu, które wykazują silne działanie przeciwzapalne i regenerujące. Co stosować na zajady? Nie zawsze przy pojawieniu się tego problemu konieczne jest sięganie po preparaty lecznicze z apteki. Pierwszą, doraźną pomocą jest nawilżanie skóry ust oraz ich kącików. Dobrze sprawdza się nakładanie grubej warstwy balsamu czy masełka do ust o właściwościach nawilżających, ochronnych, kojących i regenerujących.

Należy również przyjrzeć się swojej diecie – im bardziej zróżnicowana, tym łatwiej zaspokoić potrzeby organizmu, a tym samym zapobiec niedoborom i problemom, które z nich wynikają.

Dieta na zajady

Dieta na zajady powinna uwzględniać produkty bogate w witaminy z grupy B, żelazo i cynk. Ważne jest też ograniczenie cukrów prostych, które stanowią pożywkę dla drożdżaków z rodzaju Candida. Jaka witamina pomoże na zajady? Najcenniejsze są witaminy: A, B, C, D i E. Niedobory tych witamin mogą powodować osłabienie skóry i zwiększenie jej podatności na uszkodzenia mechaniczne – w tym również na zajady. Te witaminy znajdziesz w wielu popularnych i łatwo dostępnych produktach, takich jak owoce cytrusowe, pomidory, nabiał, jajka, rośliny strączkowe czy szpinak. W dostarczeniu do organizmu witamin B2 i B12 pomogą za to wątroba wołowa, jaja i produkty pełnoziarniste.

Kremy z witaminą A na zajady

W kuracji zajadów warto stosować kremy natłuszczające i przyspieszające regenerację naskórka. Jak szybko leczyć zajady? Sięgnij po maść z witaminą A, która zmiękcza i uelastycznia skórę, a dodatkowo wspiera odbudowę naturalnego płaszcza hydrolipidowego. Oprócz tego witamina A wykazuje właściwości regenerujące oraz pomaga skórze w odbudowie nie tylko w przypadku zajadów, ale i otarć skóry czy oparzeń. Dzięki działaniu keratoplastycznemu witamina A stymuluje podziały komórkowe w naskórku, dlatego bolesne nadżerki goją się znacznie szybciej, a skóra odzyskuje swoją odporność na czynniki zewnętrzne.

Olejek herbaciany na zajady

Olejek z drzewa herbacianego ma właściwości antyseptyczne, przez co wspiera zwalczanie zajadów o podłożu bakteryjnym i grzybiczym. Jakie domowe sposoby na zajady możesz wykorzystać? Aplikuj w kącikach ust rozcieńczony (by nie podrażnić delikatnej skóry) naturalny olejek z drzewa herbacianego. Taki olejek, co prawda, wysusza zmiany skórne, ale ma też właściwości antybakteryjne, a także przyspieszające gojenie się ran. Powinien więc pomóc również na zajady – szczególnie gdy ich podłoże jest bakteryjne.

Pomadki ochronne do ust

Zajady na ustach skutecznie regenerują specjalistyczne pomadki zawierające składniki natłuszczające i odbudowujące, które tworzą barierę izolującą kąciki ust przed wilgocią oraz drażniącymi czynnikami zewnętrznymi. Zarówno w zapobieganiu powstawaniu zajadów, jak i ich zwalczaniu, dobrze sprawdza się np. masło kakaowe, masło shea czy olejek arganowy. Składniki te są bogate w nienasycone kwasy tłuszczowe i witaminy, które wnikają w głąb skóry, wzmacniając jej strukturę. Pamiętaj, że dobrą pomadkę ochronną należy stosować nie tylko, kiedy problem już wystąpi, ale także profilaktycznie, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Poza pomadkami możesz aplikować na skórę warg balsamy lub masełka do ust.

Suplementy z witaminami z grupy B na zajady

Suplementacja witamin z grupy B, najczęściej ryboflawiny (B2) i kobalaminy (B12), to podstawa terapii nawracających zajadów wynikających z niedoborów wewnętrznych. Niegojące się zajady mogą świadczyć o zbyt niskim stężeniu witamin – zwłaszcza tych z grupy B. Choć suplementacja witamin nie jest rozwiązaniem doraźnym, to jeśli masz tendencje do nawrotów tego problemu, weź pod uwagę uzupełnienie witamin z grupy B. Ich regularne dostarczanie jest ważne dla zachowania zdrowej skóry i błon śluzowych. A ze względu na to, że są rozpuszczalne w wodzie, organizm nie magazynuje tych witamin na długo.

Ile trwa leczenie zajadów?

Właściwa terapia sprawia, że leczenie zajadów nie jest skomplikowane ani długotrwałe. Objawy zwykle łagodnieją już po 1-2 dniach smarowania kącików ust maściami lub produktami pielęgnacyjnymi. Organizm regeneruje kąciki ust w czasie od kilku do kilkunastu dni, zależnie od przyczyny problemu, indywidualnych czynników i skłonności.

Zdarza się, że nie do końca wiadomo, od czego robią się zajady w konkretnym przypadku. W takiej sytuacji problem może nawracać lub utrzymywać się dość długo, aż do znalezienia i wyeliminowania przyczyny. Koniecznie skonsultuj się wtedy z lekarzem, aby rozpocząć odpowiednią diagnostykę.

Czy zajady są zaraźliwe?

Zajady wynikają z miejscowego stanu zapalnego lub niedoborów organizmu, a nie z infekcji wirusowej przenoszonej drogą kropelkową, więc nie są zaraźliwe. Co prawda wyglądają nieestetycznie i często są mylone z opryszczką, ale nie przenoszą się na drugiego człowieka nawet przy bliskim kontakcie. Przyczyną zajadów są zazwyczaj bakterie lub grzyby, które naturalnie bytują na skórze i atakują w momencie osłabienia bariery ochronnej naskórka lub spadku odporności. A to oznacza, że nie ma potrzeby zachowywania szczególnej ostrożności w bliskich kontaktach czy podczas korzystania ze wspólnych naczyń bądź sztućców

Zajady na ustach – kiedy leczenie u specjalisty?

Zajady u dziecka, które nawracają, przewlekłe zajady u dorosłych czy takie, które mają bolesną i ostrą postać, warto skonsultować ze specjalistą od chorób błon śluzowych i skóry, czyli lekarzem dermatologiem. Wizyta jest wskazana wówczas, gdy żadne metody łagodzenia zajadów nie przynoszą ulgi lub przynoszą ją tylko na chwilę, a problem powraca. W takim przypadku warto zacząć od nawet podstawowych badań krwi, by sprawdzić, czy nie ma odchyleń od normy. Odpowiednie leki skutecznie rozwiązują problem nawracających zajadów wywołanych przez utajone infekcje.

Nie warto więc się męczyć i stosować półśrodki, jeśli w niektórych przypadkach nawet jedna wizyta u lekarza może rozwiązać problem. Dermatolog może też zlecić wymaz z kącików ust, aby precyzyjnie zidentyfikować patogen (grzyby lub bakterie) i dobrać odpowiednią terapię.

Niedobory witaminowe (szczegółowe)

Nawracające zajady mogą być objawem niedoboru witaminy B2 (ryboflawiny), B12, kwasu foliowego oraz żelaza, które są niezbędne do utrzymania prawidłowej struktury błon śluzowych. W wyniku braku tych mikroskładników dochodzi do osłabienia naskórka w kącikach ust, który staje się podatny na pękanie i wtórne infekcje bakteryjne. Witamina B2 pełni ważną rolę w procesach regeneracji tkanek, a jej niedobór objawia się charakterystycznymi zmianami w obrębie jamy ustnej. Zbyt niski poziom żelaza prowadzi z kolei do anemii, powodującej bladość i zwiększoną kruchość śluzówek.

Niedobory witamin B2 i B12 oraz żelaza rzadko występują pojedynczo. Często towarzyszy im niski poziom kwasu foliowego, co dodatkowo upośledza zdolności regeneracyjne organizmu. Z tego powodu nawracające zajady stanowią podstawę do wykonania badań krwi, uwzględniających poziom ferrytyny i witamin z grupy B. Skuteczną metodą na trwałe pozbycie się problemu bolesnych kącików ust jest też uzupełnienie braków poprzez zbilansowaną dietę bogatą w drożdże, wątróbkę, rośliny strączkowe i jaja.

Odczucia subiektywne

Osoby zmagające się z zajadami zwykle uskarżają się na pieczenie, swędzenie oraz bolesne uczucie napięcia skóry w kącikach ust. Dolegliwości nasilają się podczas szerokiego otwierania jamy ustnej, utrudniając codzienne czynności, takie jak jedzenie, mówienie, czy ziewanie. W przypadku zajadów ból nie jest stały, ale pojawia się podczas ruchu warg, który powoduje rozciąganie uszkodzonego naskórka. Może towarzyszyć temu wrażenie „rozrywania” kącików ust, a efekcie powstawanie krwawych pęknięć.

Zaczerwienione, pokryte strupami kąciki ust są bardzo widoczne, przez co wywołują dyskomfort estetyczny. Uczucie suchości skłania też do odruchowego oblizywania warg. Lepiej jednak wystrzegać się takiego postępowania. Ulga jest tylko chwilowa, a skutkiem może być pogorszenie stanu zapalnego poprzez macerację naskórka enzymami zawartymi w ślinie.

Zajady a opryszczka – jak odróżnić te dolegliwości?

Różnice między zajadami a opryszczką dotyczą ich lokalizacji i przyczyny. Zajady to niezakaźne pęknięcia w kącikach ust o podłożu bakteryjnym lub niedoborowym, a opryszczka jest objawem zaraźliwej infekcji wirusowej (HSV). Opryszczka zaczyna się od swędzenia i mrowienia, po czym pojawiają się bolesne bąble wypełnione płynem surowiczym, które mogą wystąpić w dowolnym miejscu na czerwieni wargowej. Zajady natomiast ograniczają się wyłącznie do kącików ust i mają postać suchych pęknięć lub wilgotnych nadżerek.

Opryszczka i zajady różnią się także czasem trwania i sposobem gojenia. Opryszczka po pęknięciu pęcherzyków tworzy strup i znika samoistnie po około tygodniu. Zajady mogą utrzymywać się znacznie dłużej, do czasu wyeliminowania przyczyny ich powstawania, na przykład niedoboru witaminy B2. Obie dolegliwości wymagają zupełnie innego podejścia leczniczego. Na opryszczkę stosuje się leki przeciwwirusowe, które w przypadku zajadów będą całkowicie nieskuteczne.

Apteczne preparaty na zajady – maści i kremy bez recepty

W aptecznym leczeniu zajadów wykorzystuje się preparaty o działaniu przeciwgrzybiczym (klotrimazol), zwalczające bakterie (chlorochinaldol) oraz substancje regenerujące (dekspantenol, alantoina). Podczas wyboru odpowiedniego środka należy wziąć pod uwagę charakter zmiany. Przy pęknięciach stosuje się maści natłuszczające, a kremy antyseptyczne sprawdzają się przy sączących nadżerkach. Podłoże grzybicze (częste po antybiotykoterapii) wymaga stosowania maści z klotrimazolem, które hamują rozwój drożdżaków. Na infekcje bakteryjne pomagają z kolei preparaty z chlorochinaldolem lub neomycyną.

Dobrym wyborem podczas leczenia zajadów są maści zawierające witaminy A i E, które przyspieszają odbudowę uszkodzonej tkanki oraz wysuszająco-ochronny cynk. Skutecznością cechują się też preparaty z dekspantenolem. Ta substancja przekształca się w kwas pantotenowy (witaminę B5), stymulując wzrost i regenerację komórek naskórka. Środki apteczne nakładaj czystymi dłońmi lub patyczkiem higienicznym, aby nie nadkazić zmiany.

FAQ – Najczęstsze pytania o zajady

Poniżej zebraliśmy odpowiedzi na najczęściej pojawiające się wątpliwości dotyczące zajadów, w tym ich zaraźliwości oraz procesu gojenia.

Czy zajadami można się zarazić przez pocałunek?

Nie. Zajady nie są zaraźliwe, ale wynikają z miejscowego stanu zapalnego lub problemów wewnętrznych organizmu. Możesz czuć dyskomfort z powodu bólu, ale nie stanowisz zagrożenia dla innych osób.

Dlaczego moje dziecko ma zajady?

U dzieci zajady wynikają często z niedoborów witamin z grupy B i żelaza lub nawykowego wkładania przedmiotów do buzi. Mogą pojawiać się także w trakcie ząbkowania z powodu nadmiernego ślinienia, które podrażnia kąciki ust. Jeśli zmiany nie ustępują po kilku dniach, należy skonsultować się z pediatrą, który może zalecić suplementację witamin z grupy B dostosowaną do wieku dziecka.

Ile trwa gojenie się zajadów?

Przy odpowiednim leczeniu i pielęgnacji zajady goją się od kilku dni do dwóch tygodni. Jeśli jednak utrzymują się powyżej 3 tygodni mimo stosowania maści, należy skonsultować się z lekarzem w celu wykluczenia chorób ogólnoustrojowych.

Treści zawarte w niniejszym artykule mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowią one porady medycznej, diagnozy ani planu leczenia. W przypadku wystąpienia niepokojących objawów lub nawracających zajadów należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem dermatologiem lub lekarzem pierwszego kontaktu.